 |
 |
Cephe genişliği takriben ~4 m., yüksekliği ise -6 kat- takriben ~16 m. olan yapıda yükseklik cephenin 3 katından
fazla olduğundan yapı yanal deprem kuvvetleri etkisi ile devrilmiştir. Bina yüksekliğinin 1/6 sı oranında, yeterli temel
derinliğe sahip bir bodrum kat bulunmadığından yapı devrilmeye karşı koyamayıp yıkılmıştır. Bitişikte cephe genişliği daha
fazla olan bina ile oluşan çekiçleme etkisiyle daha dar cepheli olan bina devrilmiştir.
Binanın dış cephesine, cephe boyunca çıkıntı teşkil ederek yerleştirilen kolonlar, kat kesme kuvvetlerine karşı
yeterli dayanımı gösteremeyip burkularak kırılmalar meydana getirmiştir. Hatalı statik sistem seçimi görülmektedir.
Taşıyıcı sistemi perde kolon olan sistemlerde yapıda işçilik ve donatı yerleştirme kusurları bulunmasına rağmen
yapının statik sistemi daha güçlü olduğundan, yapıda ağır hasar meydana gelmemektedir.
Güvenli betonarme perde sistemli yapılar deprem kuvvetleri karşısında daha az onarılabilir hasar görmektedir.
Perde kolonda donatının akmasına neden olan, perde uç bölgelerinin kolon şeklinde oluşturulmaması, buraya konulacak
uç donatıların uç bölgesi etriyeleri ile çevrilmemesi ve kullanılan etriyelerin usulune aykırı olarak yerleştirilmesidir.
Perdede oluşan donatı akmasının + 1.00 kotu kat hizasında meydana gelmiştir. Bodrum kat kolonu üst bölgesinde ve zemin kat
kolonu alt bölgesindeki sarmal bölgelerde gereken etriye sıklaştırmasının yapılmadığı görülüyor. + 1.00 kot hizasında etriye
aralığının 5 cm olması gerekirken 50 cm - 60 cm civarında olduğu görülüyor. Bu bölgede meydana gelen etkinin gücü açıkça
görülmektedir. Bu nedenle deprem yatay kuvvetlerine karşı mutlaka perde kolon tercih edilmelidir. Mevcut bu hatalara rağmen
yapıda onarılabilir hasar meydana gelmiştir. Ağır hasar yoktur.
Betonarme perde sistemlerde işçilik hataları olmasına rağmen yapı çok daha az hasar görmektedir. Betonarme perdelerde
donatı yerleştirilmesine ilişkin koşullara uyulmalıdır.
Perdenin düşey donatılarında meydana gelen akma, etriye aralığının fazlalığı, etriyelerin uçlarının açık olarak
dışarıda olması -kolon içerisine doğru 135° kıvrılmamış- ve perde uç donatılarının usulüne göre yerleştirilmemiş olduğu
görülüyor. Ayrıca perde uç donatılarının etriyelerle çevrilerek perde uç bölgesi oluşturulmadığı ve çiroz etriyelerin
yerleştirilmediği görülüyor.
Yapılarda rijitliğin artırılması için perde kolonlar tercih edilmelidir. Yapılan incelemelerde yönetmeliğin öngördüğü
perde boyutlarına -planda perdelerin uzun kenarının kısa kenarına oranı en az 7/1 olmalıdır- uyulmamakta, perde uç bölgeleri
oluşturulmamakta ve etriyeler yönetmeliğin öngördüğü gibi beton içerisine doğru 135° kıvrılarak sokulmamaktadır. Genellikle
etriye uçları çok kolay açılabilecek şekilde kıvrılmaktadır. Bu durumda deprem kuvvetleri karşısında etriye uçları açılıp
hasara neden olmaktadır. Taşıyıcı sistem elemanlarında yönetmeliğin öngördüğü minimum boyuna donatı koşulları sağlanmamaktadır.
Tekil temellerde her iki yönde yapılması gereken zelzele kirişlerinin tek yönde yapıldığı ve diğer yönde zelzele kirişi
yapılmayan temellerin kolon alt uçlarında çeşitli hasarlar meydana geldiği gözlemlenmiştir. Bu nedenle gerekli ölçülerde her
iki yönde zelzele kirişi (bağ kirişi) mutlaka yapılmalıdır.
Genellikle zemin katları asma katlı dükkan olan yapılarda zemin katların kat yüksekliğinin fazla olması ve dükkan içerisinde
kolon ile perde kolon istenmemesi neticesinde yapının yeterli rjiitliğe sahip olmaması, zayıf kat oluşmasına sebebiyet vermiş
ve önemli miktarda yıkımlar meydana gelmiştir. Bu gibi yapılarda dükkan içerisine de gelse mutlaka her iki yönde perde kolon
yerleştirilmesi, yüksek irtifalı zemin katlarda kolon kesitlerinin artırılması ve cephelerde açılacak pencerelerin boydan boya
açılmaması, kısmen dolgu duvarlar örülmesi sağlanmalıdır.
Asmölen döşemelerde döşeme ile aynı derinlikte yatık kirişler kullanılması halinde, kat düzeyindeki eğilme rijitliği düşük
olacağından kolon uçlarında büyük dönmeler oluşarak yanal ötelenmeyi artıracaktır. Bu nedenle asmölen döşeme seçilen yapılarda
yanal ötelenmeyi perdelerle karşılamak gerekir. Binalarda her iki yönde kat alanının 1/100 ü oranında perde kolon konulmalıdır.
Her iki yönde 0.01 oranında yerleştirilen perdeler, yapılarda deprem kuvvetlerine karşı rijitliği artırmakta, deprem anında
yapıda büyük şekil değiştirmelerinin olmasına rağmen yük taşıma dayanımının büyük bir kısmının kaybolmamasını ve yapının enerji
tüketme kapasitesinin yüksek olmasını -sünek bir davranış- sağlamaktadır.
Kolonlarda bırakılan filiz demirlerinde TS 500'ün öngördüğü "ölçülere bindirme boyu"na uyulmamıştır. Tor çeliklerde min 60 Ø
olan bindirme boyuna birçok yapıda uyulmadığı gözlemlenmiştir.
|
|
|
|
|
 |
|
 |
